Bąkowa Góra

Przez miejscowość pod koniec marca 1863 r. przechodził oddział Józefa Oksińskiego (patrz: Koniecpol), który później udał się m. in. przez Żytno i Pławno w Wieluńskie, gdzie 4 kwietnia stoczył potyczkę pod Kuźniczką (Praszką). Kolejny raz powstańcy Oksińskiego znaleźli się w Bąkowej Górze w czasie bezładnego wycofywania się po potyczce w Przedborzu (25 VI 1863 r.). Większość szybko udała się na północ. Natomiast jeden z oddziałów pod dowództwem Chabrolles’a (patrz więcej: Nosalewice), który stracił kontakt z główną grupą po bitwie, ukrywał się w lasach w pobliżu tej miejscowości, a następnie udał się w kierunku Nosalewic i Skotnik.

Jesienią 1863 r. w okolicach Bąkowej Góry por. Teofil Rudzki z rozkazu Franciszka Kopernickiego formował lokalny oddział w sile plutonu. 9 X 1863 r. około godz. 15 oddział por. Rudzkiego został napadnięty przez liczący 10 kozaków patrol pod dowództwem uriadnika Popowa. Według źródeł rosyjskich miał zginąć jeden powstaniec, a dwóch odnieść ranny. Rosjanie nie ponieśli praktycznie żadnych strat – tylko dwa zranione konie. Główną przyczyną porażki Polaków było zaskoczenie atakiem oraz brak broni i amunicji. W księdze zejść parafii w Bąkowej Górze odnotowano dwa akty zgonu powstańców: Tomasza Gosławskiego (ur. 7 XII 1824 r. w Witówku, s. Łukasza i Rozalii z Kowalskich, w 1850 r. ożenił się w Piotrkowie z Marianną Nowińską vel Nowicką, miał z nią co najmniej troje dzieci) i Jana Piekarskiego (ur. 5 XII 1843 r, s. Wincentego i Konstancji z Waligórskich). Zostali pochowani na miejscowym cmentarzu. Obaj pochodzili z powiatu piotrkowskiego z miejscowości nieodległych od Bąkowej Góry – Paskrzyna i Sulejowa. Po potyczce oddział Teofila Rudzkiego prawdopodobnie przestał istnieć. Uzupełnienia: akt ur. Jana Piekarskiego 143/1843, par. Sulejów; akt ur. Tomasza Gosławskiego 40/1824, par. Witów, akt małż. Tomasza Gosławskiego 36/50, par. św. Jakuba Piotrków.

Groby poległych powstańców na cmentarzu w Bąkowej Górze, stan z 1941 r. (fot. ze zbiorów Krzysztofa Banasiuka) i obecny (fot. G. Mieczyński)

Akty zgonów Tomasza Gosławskiego i Jana Piekarskiego

Powstańcy związani z Bąkową Górą

Adamczewski Władysław – powstaniec mający zginąć w Bąkowej Górze. W parafialnej księdze zgonów brak takiej osoby. Źródło: Archiwum Muzeum Wojska Polskiego, Teki Kręckiego, sygn. 29422, k. 29 bis.

Błoński Andrzej, ur. 27 XI 1845 r. w Kotuszowie w pow. opoczyńskim (wg niektórych źródeł błędnie w Radomiu w 1840), s. Tomasza i Wiktorii z Walasewiczów vel Wałaszewiczów. W powstaniu walczył pod dowództwem Czachowskiego w plutonie kawalerii. Wziął udział w bitwach pod Bąkową Górą (raczej nie pod dowództwem Czachowskiego, możliwa pomyłka w nazwie miejscowości), Niekłaniem (raczej: Stefankowem), Małogoszczem i Ossą, gdzie został trzykrotnie ranny. Będąc na urlopie został zadenuncjowany i aresztowany przez żandarmerię rosyjską. Za karę osądzony i wcielony na przymusową służbę do 7. wołyńskiego pułku, gdzie przesłużył 7 lat. Jako współtowarzyszy niedoli wymieniał: Józefa Ziębę, Pawła Woźniaka, Józefa Jankowskiego, Jakuba Owczarka i Franciszka Bieleckiego. W 1879 r. ożenił się w Warszawie z Marianną Wasilewską. Mieszkali przez jakiś czas w Łomnej, gdzie A. Błoński pracował jako ogrodnik, a później w Grodzisku [Mazowieckim]. Pozytywnie zweryfikowany jako weteran powstania, mianowany podporucznikiem. Zm. po 1920 r. Źródło: J. Maliszewski, Uczestnicy powstania styczniowego, zesłani i internowani, cz. II, „Biuletyn Sekcji Sanitarnej Towarzystwa Wiedzy Wojskowej”, 1930, nr 1-4, s. 18; „Rocznik Oficerski” 1924, s. 87, poz. 87; akt małż. 105/1879, par. św. Antoniego w Warszawie; akt ur. 112/1845, par. Dąbrowa nad Czarną.

Nawrocki Adam (1846-1866), s. karczmarza Ignacego i Domiceli z Urbańskich, ur. 12 XII 1846 r. we wsi Stanowiska, mieszkaniec Maluszyna. Po powstaniu objęty nadzorem policyjnym i przymusowo osiedlony w Bąkowej Górze, gdzie był uczniem kowalskim. Zm. 18 I 1866 r. w Bąkowej Górze. Uzupełnienia: akt ur. 40/1846, par. Stanowiska; akt zg. 4/1866, par. Bąkowa Góra.

Nowak Aleksy (1840-1931), ur. 17 VII 1840 r. w Bąkowej Górze, s. włościanina Stanisława i Marianny z Sidawskich. Ożenił się w 1859 r. z Klarą Szymanek. Miał z nią co najmniej 8 dzieci. Służył w oddziałach Langiewicza, Oksińskiego i Taczanowskiego, brał udział w bitwach m. in. pod Nowym Miastem i Kruszyną. Po upadku powstania przez 8 miesięcy więziony w Tomaszowie. Uwolniony za poręczeniem proboszcza, wójta i całej gromady. Pracował na własnym gospodarstwie aż do późnej starości. Owdowiał w 1916 r. Zm. na przełomie X i XI 1931 r., pochowany w Parznie. Uzupełnienia: akt ur.63/1840, akt małż. 22/1859, akt zg. 37/1916 (żony), par. Bąkowa Góra.