Niedośpielin

Na miejscowym cmentarzu parafialnym znajdują się dwa groby osób związanych z powstaniem styczniowym. W jednym spoczywa Tekla Szusterska – wdowa po Albercie Szusterskim (1827-1863), przez kilka lat przełożonym szkoły prywatnej w Radomsku, później właścicielu ziemskim, a w czasie powstania cywilnym naczelniku powiatu wieluńskiego, który został skazany przez Rosjan na karę śmierci i w bestialski sposób powieszony w Wieluniu. W drugim grobowcu pochowano jedyną córkę małżeństwa Szusterskich – Annę Katarzynę Bibiannę oraz jej męża powstańca styczniowego i zesłańca syberyjskiego Ignacego Kozłowskiego.

Grób Tekli Szusterskiej z Rutkowskich (fot. G. Mieczyński)

Grobowiec Anny i Ignacego Kozłowskich, stan rok 2023 (fot. G. Mieczyński)

Tablica nagrobna oraz zdjęcie Anny i Ignacego Kozłowskich (fot. G. Mieczyński)

Jak widać na powyższych zdjęciach, nagrobek Ignacego Kozłowskiego wymagał renowacji. Zniszczeniu uległa ceglana podmurówka, ponadto w czasie wytyczania na cmentarzu chodników jeden z nich przeprowadzono naruszając pole grobowe i barierki. Na wniosek radomszczańskiego oddziału PTH, z wykorzystaniem funduszy z IPN, w 2025 r. wykonano prace renowacyjne, które zakończyły się pod koniec czerwca. Dokumentację pomógł zebrać i większą część projektu koordynował Zdzisław Malinowski. Po zdemontowaniu pomnika oczyszczono jego powierzchnię i zabezpieczono przed dalszym niszczeniem, usunięto pozostałości starych kolumn bariery. Przesunięto pole grobowe, tak aby nie kolidowało z chodnikiem. Wykonano nowy fundament i umieszczono na nim odnowiony pomnik, a całość otoczono kamienno-stalową barierką. Wykonawcą zadania była firma kamieniarska Andrzeja Ozgi z Kielc. Za wspaniale wykonaną pracę serdecznie dziękujemy.

Nagrobek Ignacego Kozłowskiego, stan po renowacji (fot. T.A. Nowak)

Kozłowski Ignacy Julian Jan (1843-1881) –  właściciel majątku Odrowąż, powstaniec styczniowy, zesłaniec syberyjski. Ur. 6 VIII 1843 r. w Biestrzykowie, s. Michała (ok. 1805-1847) i Agnieszki z Rutkowskich. Miał młodszą siostrę Emilię Leokadię (ur. 1847). Ukończył gimnazjum rządowe w Piotrkowie, przed powstaniem styczniowym rozpoczął studia w Instytucie Politechnicznym i Rolniczo-Leśnym w Puławach. Wrócił do rodzinnego majątku, gdzie organizował pomoc dla powstańców wśród ludności Odrowąża i Popielarni, współpracował też z życzliwymi mu kolonistami niemieckimi z Bogusławowa. Przez jakiś czas był okrążkowym. Należał też do oddziałów: M. Langiewicza, T. Cieszkowskiego i E. Taczanowskiego. Skazany 14/26 VII 1866 r. za przynależność do oddziału buntowników, uczestniczenie w akcji rekwizycji kasy magazynu solnego w Radomsku i sprawowanie funkcji naczelnika pow. piotrkowskiego na karę grzywny w wysokości 500 rub., następnie 24 IX/6 X 1866 r. na zsyłkę na Syberię. Miał pracować w kopalniach miedzi i srebra w okolicach Nerczyńska, jako młodocianemu wyrok zamieniono na osiedlenie w Tomsku. Tam był zatrudniony w aptece. Zwolniony z odbywania kary w 1869 r., powrócił do Odrowąża. Ze względu na stan zdrowia (początki gruźlicy) i zalecenia lekarskie wypuścił Odrowąż w dzierżawę, pozostawiając sobie położony niedaleko folwark Zacisze. Wystawił tam dworek i prowadził przydomowe gospodarstwo. 18 II 1871 r. ożenił się w Radomsku z Katarzyną Anną Bibianną Szusterską (1853-1886), c. Alberta Szusterskiego (powstańczego cywilnego naczelnika pow. wieluńskiego powieszonego przez Rosjan w Wieluniu) i Tekli z Rutkowskich. Mieli co najmniej 5 dzieci: Sabinę (ur. 1872), Wacławę (1873-1959), Antoninę Emilię Helenę (1875-1966), Teklę Melanię Annę (ur. 1876), Jana Adalberta Mikołaja (ur. 1877). I. Kozłowski zm. na gruźlicę w folwarku Zacisze 6 V 1881 r., pochowany w Niedośpielinie we wspólnym grobowcu z małżonką (zm. w 1886 r., również na gruźlicę). Nieletnie dzieci Kozłowskich wychowała babcia Tekla Szusterska. Na wniosek oddziału PTH w Radomsku grób I. Kozłowskiego został wpisany do Ewidencji grobów weteranów walk o Wolność i Niepodległość Polski (uzupełnienia: Radomszczański Słownik Biograficzny, t. 3 i t. 4).

Z Ignacym Kozłowskim, gdy był okrążkowym, współpracowali włościanie: Ludwik Habel (fornal we dworze, ur. 14 X 1834 r. w Odrowążu, s. Jana i Rozalii z d. Gławczyńskiej, żonaty w 1858 r. z Magdaleną Kańską – akt ur. 34/1834, akt małż. 2/1858, par. Niedośpielin) i Paweł Kaczmarek (ur. 25 I 1843 r. w Popielarni, s. Mateusza i Domiceli z d. Dylczyk, ożenił się w 1867 r. z Teofilą Drogosz – akt ur. 5/1843, akt małż. 4/1867, par. Niedośpielin).

W czasie powstania właścicielem wsi Niedośpielin był Jan Antoni Chruścichowski (Chróścichowski, Chruściechowski) h. Bończa, ur. 13 VI 1823 r. we Wrzosowie (par. Radzyń Podlaski), s. Jakuba Piotra i Apolonii z d. Sadurskiej, były urzędnik Komisji Finansów, żonaty (przed 1857 r.) z Katarzyną Tankowicz (1827-1895). Został na polecenie naczelnika okręgu radomskiego Karpińskiego aresztowany 11/23 VII 1863 r. jako podejrzany o przynależność do organizacji powstańczej. Oskarżeń nie udowodniono, zwolniony 20 VII/1 VIII 1863 r., w październiku 1865 r. objęty dozorem policyjnym. Po 1866 r. opuścił Niedośpielin. Prawdopodobnie udał się wraz z rodziną do Krakowa, gdzie w 1876 r. zmarł jego syn Stanisław, a w 1878 r. wyszła za mąż jego córka. Owdowiał w 1895 r. Zmarł 17 VI 1906 r. w Krakowie. Uzupełnienia: akt ur. 102/1823, par. Radzyń Podlaski; akt zg. 66/1906, par. św. Szczepana w Krakowie.